Ekipman bakımı, HEMA'nın en az konuşulan ama en çok işe yarayan tarafı. Düzenli bakım üç şey yapar: ekipmanın ömrünü uzatır, antrenman arkadaşınızın güvenliğini korur ve spor çantanızın kokusunu insanlık onuruna yakışır tutar.
Aşağıdaki rehber, kulüpte en sık sorulan bakım sorularının derlenmiş hâlidir. Kılıçla başlıyoruz, çünkü hem en pahalı hem de bakımsızlığı en tehlikeli sonuçlar doğuran parça o.
Kılıç
Çelik bir feder ya da uzun kılıç, doğru bakıldığında uzun yıllar kullanılır; bakımsız bırakıldığında bir sezonda kullanılamaz hâle gelir. Kılıcın baş düşmanı ter. Terdeki tuz çeliği doğrudan yer ve antrenmandan sonra kılıcı çantaya atıp kapatmak, pas için ideal ortamı hazırlamaktır.
Her antrenmandan sonra (2 dakika): Kılıcı kuru bir bezle baştan uca silin. Özellikle elin temas ettiği kabza, parlak kısım ve balçak çevresini atlamayın. Terli bıraktığınız her nokta bir sonraki hafta pas lekesi olarak geri döner.
Yağlama: Silme işleminden sonra ince bir film hâlinde yağ sürün. Silahlarda kullanılan hafif yağlar, kamelya yağı ya da benzeri koruyucu yağlar iş görür. Amaç kılıcı yağa bulamak değil; bezin üzerine birkaç damla alıp yüzeye çok ince bir tabaka bırakmak yeterli. Fazla yağ toz tutar ve eldiveninizi kirletir.
Çapak temizliği: Bu, bakımın en çok ihmal edilen ama güvenlik açısından en kritik maddesi. Sparring sırasında kılıçlar birbirine çarptıkça kenarlarda tırtıklı çentikler ve keskin çapaklar oluşur. Bu çapaklar eldiven derisini keser, maske kumaşını yırtar ve temas hâlinde ciddi yaralanmaya yol açar. Kılıcın kenarını parmağınızla (dikkatlice) hissederek kontrol edin; takılan, tırnağa çentik yapan noktaları düz bir eğeyle alın, ardından ince zımparayla yumuşatın. Kenar keskin olmamalı, düz ve pürüzsüz olmalı.
Pas: Yüzeysel pas lekelerini yağ ile birlikte çok ince çelik yünü veya aşındırıcı olmayan bir ovma süngeriyle çıkarabilirsiniz. Derinleşmiş, çukur açmış pasa dikkat edin — bu artık kozmetik bir sorun değil, çeliğin yapısını zayıflatan bir kusurdur.
Pommel ve vida kontrolü: Her antrenman öncesi pommel'i elinizle çevirmeyi deneyin. Gevşemiş bir pommel, sparring sırasında fırlayarak salondaki herkesi tehlikeye atar. Gevşemişse sıkın; sıkmasına rağmen tutmuyorsa kılıcı sahaya sokmayın.
Uç kontrolü: Ucun geniş, yassı ve sağlam olduğundan emin olun. Uçta çatlak, incelme veya kırık varsa kılıç derhal sahadan çekilmelidir — delici yaralanma riski çok yüksektir.
Eğrilik: Federler zamanla kalıcı bir kavis alır. Hafif eğrilikler dikkatlice düzeltilebilir, ancak bunu her hafta yapmak zorunda kalıyorsanız çelik yorulmuş demektir.
Ne zaman emekli edilir: Balçak yakınında, omuz bölgesinde veya uçta çatlak varsa kılıç biter. Metal yorgunluğu geri dönüşü olmayan bir süreçtir; "biraz daha dayanır" diye düşünülen kılıçlar sparring sırasında kırılıp ciddi kazalara yol açar. Şüpheye düştüğünüzde eğitmeninize gösterin.
Saklama: Kılıcı kapalı, nemli bir kılıf içinde uzun süre bırakmayın. Kuru bir ortamda, hafif yağlanmış hâlde saklayın. Uzun süre kullanmayacaksanız yağ tabakasını biraz daha kalın tutun ve arada bir kontrol edin.
Maske
Maske, kafanızı koruyan tek parça; bakımı estetik değil güvenlik meselesidir.
Tel kısmı: Tel, terden paslanır. Antrenman sonrası nemli bir bezle silin ve tamamen kuruduğundan emin olun.
Göğüslük ve iç dolgu: Çıkarılabilir modellerde göğüslüğü sökerek elde yıkayın. Sökülmüyorsa nemli bezle silin, açık havada kurutun. Maskenin iç dolgusunu ara ara seyreltilmiş sirkeli suyla silmek koku sorununu büyük ölçüde çözer.
Ezik kontrolü: Telde içeri göçmüş bir bölge varsa maskenin koruma kapasitesi düşmüştür. Ezilmiş maske düzeltilmez, değiştirilir.
Overlay: Maske overlay'i kumaştır ve genellikle makinede yıkanabilir. Her birkaç antrenmanda bir yıkayın — maskenin kokusunun asıl kaynağı çoğu zaman overlay'dir.
Eldiven
HEMA eldivenleri deri, köpük ve plastik plakaların bir arada olduğu karma yapılardır. Bu yüzden asla çamaşır makinesine girmez.
Kurutma: Antrenmandan sonra eldivenleri açıp havalandırın. İçlerine gazete kâğıdı doldurmak nemi hızla çeker. Kaloriferin üstünde veya doğrudan ısı kaynağında kurutmayın — deri çatlar, plastik plakalar deforme olur.
Temizlik: İç astar çıkabiliyorsa onu ayrıca elde yıkayın. Dış yüzey için nemli bez yeterlidir. Deri kısımlara arada bir deri bakım kremi sürmek çatlamayı geciktirir.
Kontrol: Plakalarda çatlak, dikişlerde açılma veya perçinlerde gevşeme olup olmadığına bakın. Parmak koruması kırılmış bir eldiven, kırık parmak demektir.
Ceket (Gambeson)
En sık gelen soru bu: "Ceketi makinede yıkayabilir miyim?" Modern HEMA ceketlerinin çoğu için cevap evet — ama koşullu.
Önce etikete bakın. Üreticinin talimatı buradaki her şeyin önündedir. Deri detaylı veya çıkarılamayan sert koruma içeren modellerde yalnızca elde yıkama önerilir.
Makinede yıkama kuralları:
Soğuk veya ılık su, en fazla 30 °C. Yüksek sıcaklık dolguyu büzüştürür ve ceketi bir beden küçültür.
Hassas / narin program, düşük devirde sıkma.
Tüm fermuar ve cırtcırtları kapatın. Açık fermuar hem kumaşı yırtar hem de kendi dişlerine zarar verir.
Ceketi ters çevirin.
Yumuşatıcı KULLANMAYIN. Yumuşatıcı lifleri kaplar, nefes alabilirliği düşürür ve teri emme kapasitesini bozar. Sentetik spor kumaşlarında yumuşatıcı, kokuyu çözmez — kalıcı hâle getirir.
Çamaşır suyu ve leke çıkarıcı kullanmayın. Koruyucu kumaşın liflerini zayıflatır.
Kurutma: Yalnızca askıda, gölgede, açık havada. Kurutma makinesi kesinlikle yok — dolguyu eritir, kumaşı çektirir ve ceketi kalıcı olarak küçültür. Ütü de yapılmaz.
Sıklık: Her antrenmanda yıkamak gerekmez ve kumaşı yorar. Ancak her antrenmandan sonra çantadan çıkarıp havalandırmak şart. Kokunun ve küfün kaynağı, ıslak ceketin kapalı çantada gece boyu beklemesidir.
İnatçı koku için: Yıkamadan önce ceketi 1 ölçü beyaz sirke + 4 ölçü su karışımında yarım saat bekletin, sonra normal programda yıkayın. Enzimli spor deterjanları da bu iş için tasarlanmıştır.
Pantolon
HEMA pantolonu için kurallar ceketle aynıdır: 30 °C, hassas program, yumuşatıcı yok, kurutma makinesi yok, askıda kurutma.
Pantolonda ek olarak diz bölgesine bakın. Diz koruması dikişli modellerde bu bölge en çok yıpranan yerdir; dikişlerde açılma başladıysa erken müdahale edin. Ayrıca ağ ve iç bacak dikişleri hamlelerde en çok zorlanan noktalardır — yıkama öncesi hızlıca kontrol etmek iyi bir alışkanlık.
Gorget, Dizlik ve Diğer Koruyucular
Bu parçaların çoğu kumaş kaplı köpük veya plastik çekirdek içerir. Makineye atmayın.
Gorget: Nemli bezle silin, açık havada kurutun. Boyun koruması sert plaka içeriyorsa çatlak kontrolü yapın.
Dizlik ve dirseklik: Elde, ılık sabunlu suyla yıkayın ve askıda kurutun.
Koltuk altı / bacak arası koruyucular: Çıkarılabilir olanları düzenli yıkayın; bunlar en çok terleyen bölgelerdir.
Çanta: En Çok İhmal Edilen Bakım
Yukarıdaki her şeyi yapıp ekipmanı ıslak hâlde kapalı çantada bırakırsanız hiçbiri işe yaramaz. En etkili tek alışkanlık şudur:
Eve gelir gelmez çantayı açın ve içindeki her şeyi çıkarın. Ceketi askıya asın, maskeyi ve eldivenleri havalandırın, kılıcı silin. Toplam süre beş dakika; kazandırdığı ömür yıllarla ölçülür.
Çantanın kendisini de ayda bir ters çevirip silin ve havalandırın.
Antrenman Öncesi 60 Saniyelik Kontrol
Sahaya çıkmadan önce şunlara bakın:
Pommel sıkı mı?
Kılıç kenarlarında çapak var mı?
Uçta çatlak veya incelme var mı?
Maske telinde ezik veya pas var mı? Kayış sağlam mı?
Eldivende çatlak plaka, açılmış dikiş var mı?
Ceket ve gorget yerli yerinde, fermuarlar kapalı mı?
Bu altı maddede bir sorun varsa spar yapmayın. Ekipman kontrolü kendi güvenliğinizden çok karşınızdaki kişinin güvenliğiyle ilgilidir; HEMA'da bu kültürün temeli budur.
Özet
Her antrenmandan sonra: Kılıcı sil ve yağla, çantayı boşalt, ceketi havalandır, eldivenleri kurut.
Ayda bir: Çapak kontrolü ve zımparalama, pas kontrolü, dikiş ve plaka kontrolü, çantayı temizle.
Sezonda bir: Tüm ekipmanı elden geçir, yıpranmışları değiştir, kılıcı eğitmeninize kontrol ettirin.
Ekipman seçimi, alım tavsiyesi veya bakımıyla ilgili sorularınız için kulüpteki eğitmenlere danışabilirsiniz. Yeni başlıyorsanız ve henüz kendi ekipmanınız yoksa, ilk derslerde kulüp ekipmanı kullanabilirsiniz.